HKZ-normen

Na een uitgebreide analyse onder gebruikers van HKZ-schema’s heeft HKZ besloten de normen anders in te richten. We hebben het model (Harmonisatiemodel) dat we voor het ontwikkelen van de branchespecifieke normen hebben gebruikt op een aantal punten aangepast.
De vernieuwde norm is begin 2008 geïntroduceerd. De branches gehandicaptenzorg, huisartsendienstenstructuren en dialysecentra kunnen er inmiddels mee werken. Binnenkort volgen de revalidatiecentra, de openbare bibliotheken en de GGZ. Alle normen die vanaf nu ontwikkeld of herzien worden hebben de vernieuwde norm als basis. Betreft het een herziening, dan blijft de ‘oude’ norm nog drie jaar geldig. Dit geldt zowel voor organisaties die geen HKZ-certificaat hebben als voor organisaties die een certificaat op basis van de ‘oude’ norm hebben behaald. [Link naar overgangsregeling]

De norm in een nieuwe vorm
De eisen waaraan een organisatie moet voldoen om het HKZ-certificaat te behalen, zijn vrijwel niet veranderd. Het zijn vooral vorm en indeling die wijzigen, met daarbij een aanscherping op het gebied van cliëntveiligheid. In de toekomst verschijnt de norm sec als normtekst, zowel op papier als digitaal. De huidige toelichting op de norm komt  in een online informatiesysteem, waarop u zich kunt abonneren.. Tevens is er bij de nieuwe norm een werkboek ontwikkeld, waarin staat beschreven welke stappen een organisatie kan ondernemen om aan de norm te voldoen.

Ook de formuleringen van de normen zijn veranderd. In geval van ISO-compatibiliteit worden de normen in de geest van ISO in plaats van op de letter geformuleerd.
Daarnaast wijzigt de indeling. Alle eisen die betrekking hebben op het primaire proces, het proces van zorg-/dienstverlening aan cliënten, komen in de eerste rubrieken bij elkaar te staan. Bovendien is de samenhang tussen de verschillende verbetercycli, die in het kwaliteitsmanagementsysteem moeten terugkomen, duidelijker beschreven.
Tot slot wordt de resultaatgerichtheid bevorderd door de vraag naar meetbare doelstellingen en het gebruik van indicatoren.

Voordat deze veranderingen definitief werden doorgevoerd, zijn ze getoetst in drie pilots. De eerste door een expertgroep voor de herziening van het certificatieschema gehandicaptenzorg. De overige twee expertgroepen hieden zich respectievelijk bezig met nieuw te ontwikkelen certificatieschema’s voor revalidatiecentra en voor huisartsenposten. Na deze pilots heeft het Centraal College van Deskundigen de aanpassingen goedgekeurd.

HKZ-Certificatieschema voor Client-/Patientveiligheid

Er bestaat een nieuw HKZ-certificatieschema Patiënt- en Cliëntveiligheid. Het schema is bruikbaar binnen de hele sector Zorg & Welzijn, ongeacht of een instelling al werkt met HKZ. Voor ziekenhuizen geldt dat de HKZ-norm overeenkomt met de Nederlandse Technische Afspraak (NTA 8009) Veiligheid; de Raad voor Accreditatie heeft dit vastgesteld.

Wat betekent deze ontwikkeling voor mij
Het model voor Patiënt- en Cliëntveiligheid van HKZ
- is een compact en gebruiksvriendelijk model dat inspeelt op het lerend vermogen van een organisatie;
- is flexibel, ook kleine organisaties kunnen ermee aan de slag;
- wordt extra ondersteund via workshops en advies op maat;
- sluit aan bij het meten van uitkomsten, waarbij de klant bepaalt welke het belangrijkst zijn. Veiligheid blijft immers, evenals kwaliteit, voor een groot deel beleving.

HKZ biedt ook extra ondersteuning, bijvoorbeeld via workshops en advies op maat. In deze workshops komt het veiligheidsmanagementsysteem aan bod. Daarnaast worden verschillende methoden van pro- en retrospectieve risico-analyses uitgelegd. De workshops starten in juni 2010.

Harmonisatie
HKZ blijft de H van harmonisatie waarmaken. Tijdens de ontwikkeling heeft zij vele partijen gehoord:

• het ministerie van VWS
•  de Inspectie voor de Gezondheidszorg IGZ
• Consument &Veiligheid
• VMS veiligheidsprogramma
• Raad voor Accreditatie
• de Nederlands Vereniging van Ziekenhuizen
• de Nederlandse Patiënten/Consumenten Federatie
• brancheorganisaties
• Certificerende Instellingen
• HKZ-partners
• leden van het Centraal College van Deskundigen in de Zorgsector/Welzijn
• leden van de Raad van Advies van HKZ
• zorgaanbieders uit de gehandicaptenzorg, de geestelijke gezondheidszorg, apotheken, de dialysebranche, thuiszorg, ouderenzorg, ziekenhuizen.

Uit proefaudits bleek dat de norm logisch en compact wordt bevonden: “een zeer bruikbaar model dat zich focust op het lerend vermogen van de organisatie”.

In 2009 werden proefaudits uitgevoerd bij:

• Universitair Medisch Centrum Groningen
• VU Medisch Centrum
• Trivium (jeugdzorg)
• NSWAC (gehandicaptenzorg)
• Mariënstate (ouderenzorg)
• RAVU (ambulancezorg).

Tijdens deze proefaudits kwamen aan bod:

• de inhoud
• het toetsingssysteem (reglement)
• eventuele verschillen tussen toetsing op HKZ model en op NTA 8009
• benodigde auditor-competenties
• benodigde tijd
• haalbaarheid voor kleine organisaties
• de toelichting op het model.

HKZ ziet veiligheid als basis voor kwaliteit. Bij herziene en bij nieuwe HKZ-certificatieschema’s worden daarom de richtlijnen voor Cliëntveiligheid volledig opgenomen. Daarnaast kunnen instellingen kiezen voor alleen HKZ Cliënt-/Patiëntveiligheid.

In een aantal sectoren zullen nu twee schema’s beschikbaar zijn: Kwaliteit en Cliëntveiligheid. Hierbij zijn de mogelijkheden:

1. het certificatieschema Cliënt-/Patiëntveiligheid wordt niet gebruikt: in de sector wordt alleen getoetst op de normen voor kwaliteitsmanagement
2. het certificatieschema Cliënt-/Patiëntveiligheid wordt gebruikt naast het reguliere certificatieschema. Als dat reguliere schema al is gebaseerd op het nieuwe Harmonisatiemodel, verzorgt HKZ tijdelijk aanvullingen, zogenaamde addenda.

Waarom een nieuwe norm
HKZ is een kwaliteitsinstituut dat meetbare (kwaliteits)beoordeling stimuleert. In de eerste plaats voor patiënten en daarnaast ook voor zorgverleners en besturen van zorginstellingen.

In 2012 hebben alle zorginstellingen cliëntveiligheid op de rit staan. Dat wenst de overheid (het Ministerie van VWS). De overheid stimuleert cliëntveiligheid in te bedden in de bedrijfsvoering. Zij verwacht dat instellingen het werken aan veiligheid kunnen aantonen. Om dat goed te ondersteunen heeft HKZ samen met zorgverleners, bestuurders, financiers én cliëntenorganisaties het schema Cliënt-/Patiëntveiligheid ontwikkeld. De gelijkenis met NTA 8009 heeft als gunstig gevolg dat bij certificatie in instellingen die ziekenhuiszorg leveren, verminderd Inspectie-toezicht geldt.

Het belang van de cliënt
“Het belang dat cliënten hebben bij veilige zorg, dat staat voorop” aldus Laurie Ickenroth, bestuurder van HKZ. “Iedere cliënt moet erop kunnen vertrouwen dat alles wordt gedaan als het zijn veiligheid betreft, en dat de instelling daarin investeert, elke keer opnieuw.” 

HKZ ziet veiligheid als basis voor kwaliteit. Bij herziene en bij nieuwe HKZ certificatieschema’s worden daarom de richtlijnen voor Cliëntveiligheid volledig opgenomen. Daarnaast kunnen instellingen kiezen om alleen HKZ Cliëntveiligheid op te nemen in hun kwaliteitsmanagementsysteem.

Bij een onderwerp als Cliëntveiligheid schrijft de overheid de spelregels, ontwerpt een kwaliteitsinstituut als HKZ de norm en vindt externe toetsing plaats. HKZ-bestuurder Laurie Ickenroth: “Een heldere norm houdt zorginstellingen scherp en maakt dat zij zelf het heft in handen kunnen nemen.”

Kleinschalige voorzieningen
De huidige HKZ-schema’s zijn niet één op één geschikt voor kleinschalige voorzieningen. HKZ onderzoekt dan ook hoe ze tegemoet kan komen aan de behoefte aan normstelsels voor kleinschalige voorzieningen. Hierbij staan zowel  de inhoud van de normen als de wijze van toetsen van de normen centraal. Om het voor kleinschalige organisaties praktisch en haalbaar te houden heeft het CCvD-Z/W besloten dat  de ISO-compatibiliteit losgelaten mag worden. Wel willen wij als HKZ een vergelijkbaar normenstelsel ontwikkelen voor deze kleinschalige voorzieningen. Het normenstelsel wordt nog in  een pilot getoetst, voordat het wordt uitgegeven..

De wijzigingen samengevat:
• De norm wordt gebruiksvriendelijker en toegankelijker. In geval van ISO-compatibiliteit worden de normen in de geest van ISO in plaats van op de letter geformuleerd;
• Er komt meer nadruk op resultaatgerichtheid van zorg- en dienstverlening;
• Dubbelingen, zoals die in de huidige schema’s voorkomen verdwijnen;
• Er komt meer samenhang tussen de verschillende niveaus (primair proces en beleidsniveau) en er worden relaties gelegd met eisen vanuit anderen, zoals Inspectie, Arbo, Zorgverzekeraars;
• Differentiatie wordt mogelijk. Zo is het met het geactualiseerde model mogelijk voor kleinschalige voorzieningen een gelijkwaardig normstelsel te ontwikkelen, dat aansluit bij de specifieke bedrijfsvoering van kleinschalige voorzieningen. ISO-compatibiliteit wordt daarbij losgelaten omdat daardoor de eisen aan de bedrijfsvoering te zwaar zijn;
• Veiligheid voor patiënten/cliënten wordt expliciet zichtbaar; cliëntveiligheid is apart te certificeren.

Wilt u meer weten over het achterliggende model. Lees dan verder bij HKZ-model.